ตำนานมโนราห์ (๑)
ศิลปะการแสดงพื้นบ้านและการละเล่น ซึ่งเป็นที่นิยมชื่นชอบสำหรับประชาชนในภาคใต้ ที่มีการถ่ายทอดสืบต่อกันมาตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน ได้แก่ โนรา หนังตะลุง เพลงบอก ดีเกร์ฮูลู รองแงงตันหยง สิละ และเพลงเรือ เป็นต้น ศิลปะการแสดงพื้นบ้านและการละเล่นภาคใต้เหล่านี้ มีประวัติและความเป็นมาแตกต่างกัน โดยเฉพาะศิลปะการแสดงโนรา ซึ่งนับได้ว่าเป็นการแสดงพื้นบ้านที่นิยม เผยแพร่ไปทั่วภูมิภาคของภาคใต้ตั้งแต่อดีตมาจนถึงปัจจุบัน และยังสามารถถ่ายทอดเผยแพร่ไปยังภูมิภาคต่าง ๆ ของไทยและต่างประเทศอีกด้วย
โนรา เป็นการแสดงพื้นบ้านภาคใต้ประเภทหนึ่ง มีระเบียบแบบแผนในการแสดง มีการฝึกฝนและสืบทอดต่อกันมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ลักษณะของการแสดงโนราประกอบด้วย การรำ การร้อง และการแสดงเป็นเรื่อง การรำเป็นกลวิธีอย่างหนึ่ง ซึ่งถือได้ว่ามีความสำคัญยิ่ง มีเอกลักษณ์เฉพาะของการแสดงโนรา (ธรรมนิตย์ นิคมรัตน์. 2539 : 1)
โนราเป็นศิลปะการแสดงของภาคใต้ที่มีประวัติและพัฒนาการมาเป็นระยะเวลายาวนาน มีความเจริญรุ่งเรืองและมีการเปลี่ยนแปลงควบคู่กับชุมชน ปรากฏหลักฐานจากคำบอกเล่า ตำนานบทกาศครู หลักฐานเอกสารและข้อวินิจฉัยของผู้รู้ท้องถิ่น ต่างเห็นว่า โนราคงได้รับอิทธิพลจากอารยธรรมของอินเดียทั้งโดยทางตรงและทางอ้อม แล้วค่อยผสมผสานกับวัฒนธรรมในท้องถิ่น จนพัฒนารูปแบบเป็นเอกลักษณ์ของตนเองแล้วแพร่กระจายออกไปสู่ชุมชนอื่น ๆ รวมทั้งการปรับปรุงและเปลี่ยนแปลงมาจนถึงปัจจุบัน (พิทยา บุษรารัตน์และเบญจวรรณ บัวขวัญ. 2559 : 41)
สิ่งสำคัญที่จะทำให้ทราบประวัติความเป็นมานั้นควรศึกษาจากตำนานคำบอกเล่าที่ครูโนราได้กล่าวถึงในรูปแบบต่าง ๆ ที่มีการบันทึกศึกษาต่อกันมา ดังนั้นเรื่องราวใด ๆก็ตามที่มีขึ้น เกิดขึ้นในอดีตอันยาวนานมาแล้ว ก็ย่อมจะหาความชัดเจนได้ยากเพราะในสมัยโบราณวิทยาการในการเขียน การบันทึก ยังไม่เจริญก้าวหน้าเหมือนปัจจุบัน จะรู้จะทราบก็จากคำบอกเล่าจากปากหนึ่งไปสู่อีกปากหนึ่ง ถ่ายทอดกันเป็นเช่นนี้เรื่อยมา เมื่อระยะเวลานานเข้า ๆ และจากปากคำบุคคลหลายๆบุคคล ก็ย่อมจะทำให้เนื้อความที่เป็นจริงผิดเพี้ยนกันไป ลักษณะการเช่นนี้เรียกว่า “ตำนาน” (วิเชียร ณ นคร. 2523 : 73) ดังต่อไปนี้
ตำนานโนราฉบับคำบอกเล่าของขุนอุปถัมภ์นรากร ซึ่งได้มีการบันทึกเป็นบทกลอนโดย รองศาสตราจารย์ภิญโญ จิตต์ธรรม ดังบทกลอนต่อไปนี้
ศูนย์ส่งเสริมวัฒนธรรมวลัยลักษณ์ (อาศรมวัฒนธรรมวลัยลักษณ์)